Formatear antes
de recuperar?

O formateo «rápido» non borra os datos: borra a táboa que lle di ao sistema operativo onde está cada arquivo e marca todo ese espazo como dispoñible para escribir. Mentres non se escriba nada enriba, ferramentas especializadas aínda poden localizar os arquivos polo seu contido, aínda que sen a táboa orixinal custa máis recuperar os nomes e a estrutura de cartafoles. O formateo «completo», en cambio, si sobrescribe o disco enteiro, o que reduce moito as posibilidades. A diferenza real non está tanto no tipo de formateo que se escolleu como no que pasou despois: cada instalación, cada foto gardada, cada actualización descargada dende ese momento ocupa parte do espazo que antes tiñan os teus arquivos. Por iso «rápido» non é sinónimo de inofensivo: é só o primeiro paso dun proceso que se volve irreversible co uso normal do equipo a partir de aí, non co formateo en si.

Si, e a opción «manter os meus arquivos» que ofrece o instalador non é tan segura como soa: necesita espazo libre para traballar, move e reorganiza datos durante o proceso, e se algo falla a metade de camiño o resultado pode ser peor ca unha instalación limpa. O que determina o dano real é se o sistema e os teus datos comparten o mesmo disco e a mesma partición. Se tiñas os documentos nunha unidade ou partición distinta daquela onde vive Windows, unha reinstalación do sistema pode non tocalos. Se todo está no mesmo disco, que é o habitual nun portátil sen configurar á parte, a instalación nova escribe arquivos de sistema, controladores e actualizacións exactamente no espazo que antes ocupaban os teus documentos. Antes de lanzar calquera «restablecer este PC», convén comprobar cantas particións hai e en cal estaban realmente os arquivos que importan, e non dar por feito que están a salvo por marcar a caixa correcta.

Depende do tipo de fallo, non de que o programa sexa bo. Nun fallo lóxico —o disco xira ben, o equipo detéctao, pero o sistema de arquivos está danado ou borrado— algunhas ferramentas gratuítas conseguen localizar e copiar arquivos, sempre que se executen dende un USB de arranque ou dende outro equipo, nunca instaladas no disco que se quere recuperar. Nun fallo mecánico —ruídos, non arrinca, desconéctase só— calquera programa que manteña o disco lendo durante horas agrava o desgaste dunhas pezas que xa están fallando, e aumenta o risco de que deixe de responder de todo antes de rematar. O problema é que distinguir un fallo lóxico dun mecánico a simple vista, sen abrir o disco nin analizalo co equipo axeitado, non sempre é fiable: un disco cun fallo mecánico incipiente ás veces aínda se detecta e parece funcionar. Por iso convén confirmar o tipo de fallo antes de deixar calquera programa escaneando durante horas.

Non. Un clic ou estalido repetido é un síntoma mecánico, case sempre do cabezal que le os pratos do disco, e formatear é unha operación puramente lóxica: non toca nin repara ningunha peza física. O único que consegue é forzar o disco a completar máis operacións de lectura e escritura mentres xa está fallando, o que aumenta o risco de que o cabezal chegue a riscar a superficie do prato e converta un fallo mecánico recuperable noutro que xa non o é. Cada intento de arranque, cada «a ver se formateando se arranxa», é outro ciclo de acendido sobre unha peza danada. O correcto ante un ruído mecánico é apagar o equipo en canto se detecta o síntoma, non volver acendelo «para comprobar se segue igual», e levalo a que o abran en condicións controladas se fai falta acceder aos pratos. O tempo que pasa entre o primeiro ruído e o apagado é, nestes casos, o factor que máis pesa no resultado final.

Si, e é a forma correcta de traballar sobre un disco que falla sen arriscar o orixinal, pero non é o mesmo que copiar cartafoles co explorador de arquivos. Un clon de verdade é unha imaxe sector a sector, que copia tamén o espazo marcado como libre e os restos de arquivos que poidan quedar aí, non só o que o sistema operativo ve como arquivos activos. O orixinal gárdase sen volver tocalo, e todo o traballo de recuperación, probas de software incluídas, faise sobre a copia. As ferramentas de copia domésticas adoitan fallar precisamente nos discos que máis o necesitan: se atopan un sector danado, moitas detéñense ou sáltano sen avisar, e deixan unha imaxe incompleta. Un equipo co hardware axeitado pode insistir nesos sectores doutra forma e sacar máis do que consegue unha copia estándar. Por iso clonar na casa cunha ferramenta gratuíta dá unha falsa sensación de seguridade se o disco xa ten fallos.

Ás veces si, e o que máis inflúe é o que pasou nesa hora, non o tempo en si. Se non instalaches nada, non gardaches arquivos novos nin deixaches que o sistema fixese actualizacións automáticas, boa parte do contido pode seguir fisicamente no disco agardando a ser localizado. Hai unha diferenza importante segundo o tipo de disco: nun disco mecánico tradicional, os datos formateados poden quedar intactos bastante tempo se non se escribe enriba. Nunha unidade de estado sólido, moitos sistemas executan de forma automática unha operación chamada TRIM que borra a nivel físico os bloques marcados como libres pouco despois do formateo, o que reduce moito máis rápido o que queda dispoñible, ás veces en minutos. Apaga o equipo agora, non o acendas «para comprobar se queda algo» ti mesmo, e lévao así: cada arranque adicional é unha oportunidade máis para que o sistema escriba enriba sen que te decates.

Non o executes se a túa prioridade é recuperar datos. CHKDSK e as ferramentas de «reparar unidade» de Windows están pensadas para deixar o disco funcionando de novo como unidade de sistema, non para preservar o que hai dentro: reescriben as táboas de arquivos, reubican ou marcan como danados os sectores que non poden ler, e no proceso poden sobrescribir xusto os restos dos arquivos que se querían recuperar. É unha ferramenta de mantemento, non de recuperación, e as dúas cousas perseguen obxectivos opostos cando o disco xa ten datos importantes en xogo. Se Windows suxire reparalo automaticamente ao arrincar, hai que rexeitar esa opción ata saber se fai falta recuperar algo dese disco. A única situación na que ten sentido deixar que un disco se repare só é cando xa se comprobou que non había nada valioso que perder, ou cando xa existe unha copia completa e verificada noutro sitio.

O primeiro é escoitar o disco uns segundos antes de tocar calquera tecla: se fai clics, estalidos ou arrinca e se para en bucle, é un problema mecánico e non hai pantalla de reparación que o resolva; apágao e non insistas. Se o disco soa normal e simplemente Windows non carga, é máis probable que sexa un fallo lóxico do sistema de arquivos, que a miúdo se pode diagnosticar e nalgúns casos recuperar sen escribir nada no disco, mirándoo dende fóra con outro equipo. A pantalla azul ou negra que ofrece «reparar», «restablecer» ou «reinstalar» non distingue entre estes dous casos e non sabe se hai datos sen copia detrás: simplemente executa a opción que se escolla. Antes de premer calquera deses botóns, unha chamada curta describindo o síntoma exacto —se soa ou non, en que punto se detén o arranque— adoita bastar para saber que camiño non vas poder desfacer despois.